@izci@

Obezite (Şişmanlık) Nedir ve Nasıl Gelişir?
Obezite yani şişmanlık, vücuttaki yağ dokunun fazlalığı ve kilo artışı olarak tanımlanabilir. Obezitenin en önemli nedeni gereğinden fazla gıda ve kalori alımıdır. Günümüz insanı, bir yandan beden hareketliliği sınırlı bir yaşam sürdürürken, diğer yandan giderek daha fazla miktarlarda şekerli, yağlı ve yüksek kalorili yiyecekler tüketmektedir. Bu iki faktör, genetik yapısı şişmanlığa eğilimli kişilerde kolayca yağ dokusu artışına neden olmakta ve şişmanlık ortaya çıkmaktadır. Ailesinde şişman kişiler bulunanlar, hareketsiz bir yaşam tarzı sürdürenler ve ihtiyacı olandan fazla kalorili diyet ile beslenenlerde kolayca obezite gelişir. Bunların yanısıra, bazı hastalıkların seyrinde ve bazı ilaçların uzun süre kullanımına bağlı olarak da şişmanlık gelişebilir. Şişman kişilerin hemen hemen tümünde kilo artışının asıl nedeni fazla gıda alımıdır.

@izci@

Obezitenin Değerlendirilmesinde Hangi Ölçüm Yöntemleri Kullanılır ve
Kimler Şişmandır?
Erişkin bir kadında beden yağ oranı %20-25, erkekte ise %15-18 civarındadır. Obezitenin en hassas göstergesi beden yağ oranının ölçümüdür. Ancak bu son derece güç bir yöntemdir. Bu nedenle vücut ağırlığı değerlendirilirken daha kolay bir değerlendirme yöntemi olan beden kitle indeksi (BKİ) kullanılır. Beden kitle indeksi, kilogram cinsinden ağırlığın, metre cinsinden boyun karesine bölünerek elde edilir.

Örneğin:
1.60m boyunda ve 78 kg ağırlığında olan bir kişinin beden kitle indeksi:
78 / 1.6 x 1.6 = 30.4

BKİ'nin 20-25 kg/m2 olması ideal kabul edilir. BKİ 25'in üzerinde ama 30'un altında olanlar fazla kilolu, 30'un üzerinde olanlar ise obezdir. BKİ 40'ın üzerine çıktığında morbid obeziteden söz edilir (BKİ tablosuna bakınız).
Şişmanlık takibinde beden kitle indeksinin yanısıra, ideal kilo da kullanılabilir. İdeal kilo hesabı için geliştirilmiş çeşitli formüller bulunmaktadır.
Aşağıdaki formül bu formüllerden birisidir:

İdeal kilo = Boy - 100 x Boy-150/4

Mevcut kilosu ideal kilonun % 10-20 üzerinde ise fazla kiloluktan söz edilir. İdeal kiloyu %20'den fazla aşmış olanlar ise obez olarak tanımlanır.

Deri kıvrımlarının kalınlığı, bel ve kalça çevreleri ölçümleri de yine beden yağ oranının ve yağ dağılımının değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlerdir. Beden yağının hangi bölgede dağılmış olduğu, obezitenin neden olabileceği riskler açısından büyük önem taşır.

Yağ dağılımına göre obezite 2 tipe ayrılır: Erkek ve kadın tipi şişmanlık.
Erkek tipi obezitede yağlar daha çok karın ve göğüste birikmiştir.
Kadın tipi obezitede ise kalça ve uyluktaki yağlar çok artmıştır.

Yalnızca bel çevresi ölçümü veya bel/kalça çevresi oranı iki tip obezitenin ayrılmasına yardımcı olur. Bel/kalça oranının erkekte 0.9'un, kadında 0.8'in üzerine çıkmaması gereklidir. Benzer şekilde bel çevresi erkeklerde 94 cm, kadınlarda ise 80 cm'yi aşmamalıdır.
Bu değerlerin üzerine çıkıldığında, erkek tipi şişmanlıktan söz edilir.

@izci@

Obezitenin Riskleri Nelerdir?
Obezite artık basit bir estetik sorun değil, ciddi sonuçlara yol açabilen bir hastalık olarak kabul edilmektedir. Obezite sıklığı giderek artmakta ve beraberinde getirdiği sorunlara da giderek daha sıklıkla rastlanmaktadır. Beden kitle indeksi arttıkça obeziteye eşlik eden hastalıkların riski artmaktadır. Erkek tipi, yani yağların karında toplandığı tipte obeziteye, kadın tipi obeziteye göre daha risklidir.
Öyleyse, şişmanlık derecesi arttıkça sağlığı tehdit eden bir sorun haline dönüşmektedir.

Şişmanlığın ortaya çıkarabileceği hastalıklar şunlardır:
1. Diyabet
2. Hipertansiyon
3. Aterosklerotik damar hastalığı, yani damar sertliği
4. Adet bozuklukları, kısırlık, gebelikte hipertansiyon, doğum sırasında sorunlar
5. Sindirim sistemi hastalıkları: safra taşları, yağlıkaraciğer, fıtıklar, sindirim sorunları
6. Solunum sistemi hastalıkları: Şişmanlığa bağlı solunum sıkıntısı, uyku apneleri
7. Eklem hastalıkları: Gut, osteoartrit (diz ve kalça eklemlerinde)
8. Deride çatlaklar, kıllanma artışı, renk koyulaşması
9. Psikolojik sorunlar: Uyumsuzluk, depresyon
Kolayca anlaşılabileceği gibi obezite derhal tedavi edilmesi ve ciddiyetle üzerinde durulması gereken ciddi bir sağlık problemidir.

@izci@

Diyabet İle Obezite Arasındaki İlişki Nedir?
Toplumumuzun yaklaşık %7'si diabetlidir, ve diabetli bireylerin %80'i şişman kişilerdir. Erişkin tipi diyabet ile şişmanlık arasında çok net bir bağlantı bulunur. Kan şekerini düşüren hormon hepimizin çok iyi bildiği insulindir. Obezite, pankreasta yapılan insulinin etkisini zayıflatır, insuline karşı bir direnç gelişimine neden olur. Bu dirence karşı gelmeye çalışan pankreas zaman içinde yorulur ve insulin yapımında çeşitli bozukluklar ortaya çıkar. Giderek bu tablo daha bariz bir hal alır, kan şekeri yükselmeye başlar ve diyabet ortaya çıkar. Obezite derecesi arttıkça, diyabet gelişme riski de artar.

@izci@

Obezler Diyabetten Nasıl Korunmalıdır?
Obez bireyin diyabetten korunmasının en iyi yolu kilo vermenin sağlanmasıdır. Verilen her kilo diyabet riskinin azaltacağı gibi, az önce sözü edilen diğer hastalıkların gelişimini de önleyebilecektir. Bir diğer korunma yolu ise yaşam boyu düzenli olarak egzersiz yapılmasıdır. Ancak kilo verme oldukça zahmetli bir süreçtir. Gerek kilo vermek, gerekse egzersizi alışkanlık haline getirmek, yaşam tarzında kalıcı değişiklikler yapılmasını gerektirir. Kilo verdikten sonra o kiloda kalmayı sürdürebilmek de önemlidir ve bu ancak yaşam boyu düzenli beslenmek ve beden hareketliliğini sürdürebilmek ile mümkündür.

@izci@

Obez Diyabetliler Nasıl Beslenmelidir?
Obez diyabetlinin alması gereken günlük kalori miktarı kalori gereksiniminin 500-1.000 kcal altında olmalıdır. Örnek verecek olursak, masa başında çalışan 80 kg ağırlığında ve 1.70 cm boyundaki bir diabetlinin günlük kalori gereksinimi 80 x 25 kcal = 2.000 kcal düzeyindedir. Günlük diyet 1.500 kcal'lik olacak şekilde planlanırsa, ayda 4 kg'lık bir kilo kaybı sağlanabilir. Bu kalorinin %55'ı kompleks karbonhidrat dediğimiz lif ve nişasta içeren gıdalardan karşılanmalıdır. Yağlar günlük kalorinin %30'unu aşmamalı ve doymamış yağ asitlerinden zengin olmalıdır. Proteinler ise total kalorinin %15'i olacak şekilde planlanmalıdır. Günlük kalori 3 ana ve 3 ara öğüne bölünerek verilmelidir. Diyetteki yağlar kalori içeriği en yüksek olan besin maddeleridir. 1 gr yağ yandığında, 9 kcal eneji verir. Bu nedenle diyetteki yağların kısıtlanmasına özellikle dikkat edilmelidir.
Zayıflama sürecinde ulaşılması güç nedefler belirlenmemelidir. Zayıflama hekim ve diyetisyen kontrolünde olmalıdır. Uygun görülen kiloya ulaşıldıktan sonra o kiloda kalmayı sağlayacak yeni bir diyet tedavisi planlanır.

@izci@

Obez Diyabetlilerde Zayıflama İlaçları Kullanılabilir mi?
Zayıflama ilaçları hekim kontrolünde verildiğinde kilo verme sürecini kolaylaştıran, diyet tedavisine yardımcı olan ilaçlardır. Günümüzde 2 ayrı tip zayıflama ilacı bulunmaktadır. Diyetteki yağların emilimini engelleyen orlistat ve iştahı azaltan sibutramin. Bu ilaçların diyabetiklerde kilo vermeyi sağlayarak kan şekeri ayarını kolaylaştırdığı gösterilmiştir. Ancak hekim kontrolü olmadan herhangi bir ilaç kullanımı kesinlikle tehlikeli ve sakıncalıdır.

@izci@

Zayıflama Sırasında Diyabet İlaçlarının Dozları Değiştirilmeli midir?Obezite diyabet kontrolünü zorlaştıran bir hastalıktır. Obez diyabetlilerde istenen kan şekeri düzeylerine ulaşabilmek ancak şeker ilaçlarının yüksek dozlarda kullanımı ile mümkündür. Hapları uzun yıllar yüksek dozda kullanmak, zaman içinde bu ilaçlara cevapsızlığı ortaya çıkarır ve diyabet tedavisi güçleşir. Oysa, kilo vermek vücuttaki insulinin etkilerini arttırır ve hap gereksinimi azalır. Zayıflayan diyabetliye kullandığı ilaçların dozu fazla gelir ve şeker düşürücü ilaçlarının dozlarında değişiklikler yapılması gerekir. Şeker düşüklüklerinin önlenmesi için şeker ilaçlarının dozu zaman içinde azaltılır veya tamamen kesilir. İlaç tedavisine gerek kalmadan kan şekerinin ayarlanması, diyabetli için çok olumlu bir gelişmedir ve ancak zayıflama ile mümkün olur.


kaynak:Hasta okulu internet yayını.