theanswer

Biruni
Biruni

Doðum: 25.06.972 - Ölüm:14.07.1050 Biruni

Biruni hastalýklarý tedavi konusunda deðerli bir uzmandý. Yunan ve Hint týbbýný incelemiþ, Sultan Mes'ud'un gözünü tedavi etmiþti. Otlarýn hangisinin hangi derde deva ve þifa olduðunu çok iyi bilirdi. Eczacýlýkla doktorluðun sýnýrlarýný çizmiþ, ilaçlarýn yan etkilerinden bahsetmiþtir. Bîrûnî, Cebir, Geometri ve Coðrafya konularýnda bile o konuyla ilgili bir âyet zikretmiþ, âyette bahsi geçen konunun yorumlarýný yapmýþ, ilimle dini birleþtirmiþ, fennî ilimlerle ilahî bilgilere daha iyi nüfuz edileceðini söylemiþ, ilim öðrenmekten kastýn hakký ve hakikatý bulmak olduðunu dile getirmiþ ve "Anlattýklarým arasýnda gerçek dýþý olanlar varsa Allah'a tevbe ederim. Razý olacaðý þeylere sarýlmak hususunda Allah'tan yardým dilerim. Bâtýl Þeylerden korunmak için de Allah'tan hidayet isterim. Ýyilik O'nun elindedir!" demiþtir.

Hayatý

Yaþadýðý çaða damgasýný vurup " Biruni Asrý" denmesine sebepolan zekâ harikasý bilginimiz.973 yýlýnda Harizm'in merkezi Kâs'ta doðdu. Esas adý Ebû Reyhan b. Mu-hammed'dir. Küçük yaþta babasýný kay-betti. Annesi onu zor þartlarda, odunsatarak büyüttü. Daha çocuk yaþtaaraþtýrmacý bir ruha sahipti. Birçok ko-nuyu öðrenmek için çýlgýnca hýrs göste-riyordu. Tahsil çaðýna girdiðinde Hâ-rizmþahlarýn himayesine alýndý ve saray terbiyesiyle yetiþmesine özen gösterildi. Bu aileden bilhassa Mansur, Bîrû-nî'nin en iyi bir eðitim almasý için herimkâný saðladý.(1)Bu arada Ýbn-i Irak ve Abdüssamed b. Hakîm'den de dersler alan bilginimizin öðrenimi uzun sürmedi, daha çok özel çabalarýyla kendisini yetiþtirdi.Araþtýrmacý ruhu, öðrenme hýrsý ve sön-meyen azmiyle birleþince 17 yaþýndaeser vermeye baþladý.Fakat Me'mûnîlerin Kâs'ý alýp Hârizmþahlarý tarihten silmeleriyle Bîrûnî'nin huzuru kaçtý, sýkýntýlar baþladý veKâs'ý terketmek zorunda kaldý. (2) An-cak iki yýl sonra tekrar döndüðünde ün-lü bilgin Ebü'l-Vefâ ile buluþup rasat ça-lýþmalarý yaptý.Daha sonra hükümdar Ebü'l-Abbas,sarayýnda Bîrûnî'ye bir daire tahsisedip, müþavir ve vezir olarak görevlen-dirdi. Bu durum, hükümdarlarýn ilme duyduklarý derin saygýnýn göstergesi,bilginimizin de devlet baþkanlarý yanýn-daki yüksek itibarýnýn belgesiydi. (3)

Gazneli Mahmud Hindistan'ý alýnca hocalarýyla Bîrûnî'yi de oraya götürdü.Zira onun yanýnda da itibarý çok yük-sekti. " Bîrûnî, sarayýmýzýn en deðerli hazinesidir' derdi. (4) Bu yüzden ted-birli hünkâr, liyakatýný bildiði Bîrûnî'yiHazine Genel Müdürlüðü'ne tayin etti.O da orada Hint dil ve kültürünü bütü-nüyle inceledi. Üstün dehasýyla kýsa sü-rede Hintli bilginler üzerinde þaþkýnlýkve hayranlýk uyandýrdý. Kendisine sað-lanan siyasî ve ilmî araþtýrmalarýna de-vam etti. Bir devre adýný veren, çaðýnýaþan ilmî hayatýnýn zirvesine eriþti. Sul-tan Mes'ud, kendisine ithaf ettiði Ka-nun-u Mes'ûdî adlý eseri için Bîrûnî'yebir fil yükü gümüþ para vermiþse de o,bu hediyeyi almadý. (5) Son eseri olanKitabü's-Saydele fi't Týb'bý yazdýðýnda80 yaþýný geçmiþti. Üstad diye saygýylayâd edilen yalnýz Ýslâm âleminin deðil,tüm dünyada çaðýnýn en büyük bilginiolan Bîrûnî, 1051 yýlýnda Gazne'de hayata gözlerini yumdu. Ruhu þâd, ma-kamý cennet olsun. âmin.

ÞAHSÝYETÝ:Bîrûnî, " Elinden kalemdüþmeyen, gözü kitaptan ayrýlmayan,iman dolu kalbi tefekkürden dûr olma-yan, benzeri her asýrda görülmeyen bil-ginler bilgini bir dâhiydi. Arapça, Farsça, Ibrânîce, Rumca, Süryânice, Yunan-ca ve Çinçe gibi daha birçok lisan bili-yordu. Matematik, Astronomi Geomet-ri, Fizik, Kimya, Týp, Eczacýlýk, TarihCoðrafya, Filoloji, Etnoloji, Jeoloji, Din-ler ve Mezhepler Tarihi gibi 30 kadarilim dalýnda çalýþmalar yaptý, eserlerverdi. (4) Onun tabiat ilimleriyle yakýndan ilgi-lenmesi, Allah'ýn kevnî âyetlerini anla-mak, kâinatýn yapý ve düzeninden Al-lah'a ulaþmak, O'nu yüceltmek gâyesi-ne yönelikti. Eserlerinde çok defa Kur ân âyetlerine baþvurur, onlarýn çeþitli ilimler açýsýndan yorumlanmasýnýamaçlardý. Kurân'ýn belâðat ve i'cazý-na olan hayranlýðýný her vesileyle dilegetirdi.Ýlmî kaynaklara dayanma, deney vetecrübeyle ispat etme þartýný ilk defa oileri sürdü. Ýbn-i Sinâ'yla yaptýðý karþý- ;lýklý yazýþmalarýndaki ilmî metod ve yo-rumlarý, günümüzde yazýlmýþ gibi taze-liðini halen korumaktadýr.Tahkîk ve Kanûn-ý Mes'ûdî adlý eserleriyle trigonometri konusunda bugünküilmî seviyeye tâ o günden,ulaþtýgý açýk-ça görülür. Bu eser astronomi alanýndazengin ve ciddî bir araþtýrma âbidesiolarak tarihe mal olmuþtur. Ýlmiyle dinehizmetten mutluluk duymaktadýr. Gaz-ne'de kýbleyi tam olarak tespit etmesive kýblenin tayini için geliþtirdiði mate-matik yöntemi dolayýsýyla kýyamet günüRabb'inden sevap ummaktadýr.Ayýn, güneþin ve dünyanýn hareketle-ri, güneþ tutulmasý anýnda ulaþan hadi-seler üzerine verdiði bilgi ve yaptýðý ra-satlarda, çaðdaþ tespitlere uygun neti-celer elde etti. Bu çalýþmalarýyla yer öl-çüsü ilminin temellerini sekiz asýr önceattý. Israrlý çabalarý sonunda yerin çapý-ný ölçmeyi baþardý. Dünyanýn çapýnýnölçülmesiyle ilgili görüþü, günümüz ma-tematik ölçülerine týpatýp uymaktadýr.Avrupa'da buna BÃŽRûNI KURALI den-mektedir.Newton ve Fransýz Piscard yaptýklarýhesaplama sonucu ekvatoru 25.000 mil olarak bulmuþlardýr. Halbuki bu öl-çüyü Bîrûnî, onlardan tam 700 yýl öncePakistan'da bulmuþtu. O çaðda Batýlý-lardan ne kadar da ilerideymiþiz.(6)Biruni, hastalýklarý tedavi konusundadeðerli bir uzmandý. Yunan ve Hint týbbýný incelemiþ, Sultan Mes'ud'un gözü-nü tedavi etmiþti. Otlarýn hangisininhangi derde deva ve þifa olduðunu çokiyi bilirdi. Eczacýlýkla doktorluðun sýnýr-larýný çizmiþ, ilaçlarýn yan etkilerindenbahsetmiþtir.Daha o çaðda Ümit Burnu'nun varlý-ðýndan söz etmiþ, Kuzey Asya ve Ku-zey Avrupa'dan geniþ bilgiler vermiþti.Christof Coloumb'dan beþ asýr önce Amerika kýtasýndan, Japonya'nýn varlý-ðýndan ilk defa sözeden O'dur. Dünyanýn yuvarlak ve dönmekte olduðunu,yerçekimin varlýðýný Newton'dan asýr-larca önce ortaya koydu.Henüz çaðýmýzda sözü edilebilen karalarýn kuzeye doðru kayma fikrini 9.5asýr önce dile getirdi. Botanikle ilgilendi, geometriyi botaniðe uyguladý. Bitki ve hayvanlarda üreme konularýna eðil-di. Kuþlarla ilgili çok orjinal tespitler yaptý. Tarihle ilgilendi. Gazneli Mah-mud, Sebüktekin ve Harzem'in tarihleri-ni yazdý.Bîrûnî, ayrýca dinler tarihi konusunaeðildi, ona birçok yenilik getirdi. Çaðýndan dokuz asýr sonra ancak ayrý birilim haline;gelebilen Mukayeseli DinlerTarihi, kurucusu sayýlan Bîrûnî'ye çokþey borçludur.

Bîrûnî, felsefeyle de ilgilendi. Ama felsefenin dumanlý havasýnda boðulupkalmadý. Meseleleri doðrudan Allah'a dayandýrdý. Tabiat olaylarýndan söze-derken, onlardaki hikmetin sahibinigösterdi. Eþyaya ve cisimlere takýlýpkalmadý.Bîrûnî, Cebir, Geometri ve Cografyakonularýnda bile o konuyla ilgili birâyet zikretmiþ, âyette bahsi geçen ko-nunun yorumlarýný yapmýþ, ilimle dinibirleþtirmiþ, fennî ilimlerle ilahî bilgileredaha iyi nüfuz edileceðini söylemiþ,ilim öðrenmekten kastýn hakký ve haki-katý bulmak olduðunu dile getirmiþ ve"Anlattýklarým arasýnda gerçekdýþý olanlar varsa Allah'a tevbeederim. Razý olacaðý þeylere sa-rýlmak hususunda Allah'tan yar-dým dilerim. Bâtýl þeylerden ko-runmak için,de Allah'tan hida-yet isterim. Ýyilik O'nun elinde-dir!" demiþtir.

Eserleri halen Batý bilim dünyasýndakaynak eser olarak kullanýlmaktadýr.Türk Tarih Kurumu 68. sayýsýný Bîrû-nî'ye Armaðan adýyla bilginimize tah-sis etti.Dünyanýn çeþitli ülkelerinde Bîrûnî'yianmak için sempozyumlar, kongrelerdüzenlendi, pullar bastýrýldý. UNESCO'nun 25 dilde çýkardýðý Conrier Dergisi 1974 Haziran sayýsýný Bîrûnî'ye ayýrdý. Kapak fotoðrafýnýn altýna,"1000 yýl önce Orta Asya'da yaþayanevrensel dehâ Bîrûnî; Asrtonom, Tarih-çi, Botanikçi, Eczacýlýk uzmaný Jeolog,Þair, Mütefekkir, Matematikçi, Coðraf-yacý ve Hümanist" diye yazýlarak taný-týldý.Eserleri;Biruni, toplam 180 kadar Eser kaleme aldý. En meþhurlarý þunlardýr:

1. EI-Asâr'il-Bâkiye an'il-Kurûni'I-Hâli-ye: (Boþ geçen asýrlardan kalan eser-ler.)
2. EI-Kanûn'ül-Mes'ûdî; En büyük ese-ridir. Astronomiden coðrafyaya kadarbirçok konuda yenilik, keþif ve buluþlarý içine alýr.
3. Kitab'üt-Tahkîk Mâ li'I-Hind: HindTarihi, dini, ilmi ve coðrafyasý hakkýn=da geniþ bilgi verir.
4. Tahdîd'ü Nihâyeti'l-Emâkin li Tas-hîh-i Mesâfet'il-Mesâkin: Meskenler ara-sýndaki mesafeyi düzeltmek için mekân-larýn sonunu sýnýrlama. Bu eseriyle Bîrû-nî, yepyeni bir ilim dalý olan Jeodezi'nintemelini atmýþ, ilk harcýný koymuþtu.
5. Kitabü'I-Cemâhir fî Ma'rifet-i Cevâ-hir: Cevherlerin bilinmesine dair kitap.
6. Kitabü't-Tefhim fî Evâili Sýbaâti't-Tencim: Yýldýzlar Ýlmine Giriþ.
7: Kitâbü's-Saydele fî Týp: EczacýlýkKitabý. Ýlaçlarýn, þifalý otlarýn adlarýnýaltý dildeki karþýlýklarýyla yazmýþ.Bu yazý Eðitim Bilim Dergisi Ocak 2000sayýsýndan alýnmýþtýr.

KAYNAKLAR1. Zeki Velidi Togan, Ýbn-i Fadlan,s.10/TDV Ansiklopedisi, c.6, s.207-2082. þifat eI-Mâ'mure alel Bîrûnî, s.593 Ýslâm Alimleri Ansiklopedisi. c.4,, s.594. Þaban Döðen, Müslüman ÝÃŽim Oncüleri,s.50-535. Þaban Dögen, a.g.e./s.49.6. Islâm Ansiklopedisi, c.2, s.635

SeVDaNýN_ReNGl

paylaşımın için teşekkürler